مداح وتاریخ

اگر بتوانیم “مداحی” را در چهار عنصر مهم خلاصه کنیم دو عنصر مهم و محتوایی آن “شناخت ادبیات” و “تسلط بر تاریخ” خواهد بود. در این بخش درباره ی ارزش “شناخت تاریخ” و نحوه ی برخورد مداح با آن یعنی شیوه های کاربرد “تاریخ” را در برنامه های مداحی سخن خواهیم داشت. یکی از عواملی که بعد محتوایی کار مداحی را تکمیل می کند “بیان تاریخ اهل بیت” است . آری ! مداح در برنامه های خویش درصدد ارائه ی سیره ی اهل بیت (ع) است و این سیره را باید در “تاریخ” جست و جو کرد و آن را از صافی “مداحی و هنر” عبور دهد و به مستع انتقال دهد. در این راه : اولاً باید کتابهای تاریخی را بشناسد و “مستندترین” و “قوی ترین” و “جامع ترین” آنها را مطالعه نماید. به عبارت دیگر “مرجع شناسی” خود را در کار مداحی تقویت نماید. دوماً : با مطالعه ی تاریخ اهل بیت، برمیزان شناخت خویش از سیره ها و روشهای اهل بیت در برخورد با دوست و دشمن بیفزاید. سوماً : در سیره ی اهل بیت (ع) تأمل کند و سعی نماید “آگاهی” خویش را تا مرحله ی “باور” ارتقاء دهد. چهارماً : بتواند میان نقلهای تاریخی “صحیح” ، “مشکوک” و “غلط” تفاوت قائل شود. پنجماً : در انتقال تاریخ و سیره ی اهل بیت (ع)، اصل “بیان هنری” را در نظر داشته باشد، به عبارت دیگر از بیان تاریخ، ه صورت خشک،پرهیزکند و با شناخت “استعدادها”، “خلاقیتهای فطری” خویش، سعی در ارائه ی مطالب تاریخی به صورت “ذوقی” و “هنری” داشته باشد. حال به پردازش چند راه کار درباره ی “استفاده ی صحیح از تاریخ در مداحی” و “باید ها و نبایدهای آن” در قالب ۱- بهره های “مداح” از تاریخ اهل بیت (ع) . ۲- شگردها و شیوه های مختلف انتقال تاریخ، بحث و بررسی خواهیم کرد:

۱- بهره های مداح از تاریخ اهل بیت (ع) :

آنگاه که مداح ، کتابهای مستند تاریخی را شناخت و بهترین و جامع ترین آنها را انتخاب نمود، لازم است کتابها را از چند جنبه ی مختلف، مطالعه نماید :

الف) مطالعه ی تاریخ اهل بیت و آگاهی از جنبه های مختلف آن از جمله :
–  سال تولد و شهادت ائمه ی اطهار (ع)  –  شناخت حوادثی که در پیرامون زندگی ایشان رخ داده است – شناخت حاکم زمان و شیوه ی حکومت او . این آشنایی ضمنی و مختصر، که همه ی آحاد مردم، لازم است از آن بهره مند باشند، مداح را در جریان کلّی زندگی ائمه ی اطهار قرار می دهد و زمینه های ذهنی برای تحلیل و بررسی سیره ی ایشان را برای او فراهم می نماید.

ب ) جست و جو و تأمل در تاریخ، جهت شناخت سیره ی اهل بیت(ع)

بی تردید، تاریخ، خالی از حب و بغض نیست چرا که بعضی تاریخ نگاران –  به جز برخی موارد- به دلایلی حقیقت را با غرض ها آلوده اند. به همین دلیل نمی توان به همه ی آنچه در تاریخ می خوانیم، اعتماد کنیم و لازم است برای درک حقیقت از ابزارهای دیگری چون “کتاب خدا”، “سنت اهل بیت” و “عقل” کمک بگیریم و نقلهای تاریخی در مورد اهل بیت (ع) را با اتکا به سه مورد یاد شده “قبول” یا “رد” کنیم البته از مداح انتظار نمی رود که کار تخصصی یک پژوهشگر تاریخی را انجام دهد ! اما این توقع به جا همیشه از او بوده و هست که با تاریخ، برخورد معمولی نداشته باشد، آن را مو شکافی کند و به خواندن تاریخو روایت خشک آن اکتفا نکند. هر چه مداح در تاریخ تأمل کند و زوایای پنهان تاریخ را جست وجو کند و به مستمع خود انتقال دهد در تبلیغ و تعالی فرهنگ شیعی، نقش مهم تری ایفا کرده است . اتفاقاً “فلسفه ی مداحی ” نیز در همین جا، مفهوم می یابد و رخ می نماید. به راستی آئین مداحی، چیزی جز بیان تاریخ مبارزات و جبهه گیری ها یا سکوت و خانه نشینی های ائمه اطهار(ع) می باشد؟! این حقیفتی است که “مداح” با معرفی اهل بیت(ع) و دوستان و دشمنان ایشان، شرح تظلّم و دادخواهی یا مبارزاتشان، سعی در انتقال فرهنگ و سیره ی اهل بیت (ع) دارد و این انتقال به صورتی “هنری” است . مسلّماً در این مسیر، وظیفه ی مداح، به عنوان یک “رسانه ی تبلیغی” –  که بر فکر و روان مخاطب اثر گذار است – فراتر از حد مطالعه ی یک جزوه شعر و حفظ کردن آن برای یکی دو مجلس مداحی است! آری ! برای رسیدن به هدف مطلوب، لازم است ذهن او آمادگی لازم برای “تحلیل تاریخ” را بیابد و با شگردهای مختلف “انتقال تاریخ” به صورت “هنری” آشنا شود.

۲- شگردها و شیوه های مختلف انتقال تاریخ :

الف) تحلیل تاریخ: اگر چه این نام – تحلیل تاریخ – به ظاهر پر طمطراقی است اما در حقیقت برای مداحان اهل بیت (ع) که دائم با تاریخ زندگانی و سیره ی زندگانی ائمه اطهار(ع) سرو کار دارند، کار مشکلی نیست. مشکل، آنگاه ایجاد می شود که یک مداح – خدای ناکرده – خود را بی نیاز از مطالعه بداند و بی نیاز از مطالعه بداند و به دلایلی دست از مطالعه کشیده ، انس خود را کتاب ، مطالعه و تأمل در تاریخ از دست بدهد و یا اصلاً مطالعه ی تاریخ را کاری عبث و بیهوده بشمارد و به تکرار مواردی بپردازد که دیگران زحمت کشیده و به دست آورده اند…. در این حالت، مداح، زمینه ی جست و جو و انگیزه ی یافتن حقیقت تاریخ را از دست می دهد و طبعاً کار بدون انگیزه، مشقّت بار و رنج آور است! ساده ترین شیوه ی تحیلیل تاریخ  –  پس از تأمل و دقّت در اجزاء و ابعاد پنهان آن – شیوه ی “مقایسه” است. با این شگرد، به راحتی می توان از تاریخ، نتایج در خورد توجهی گرفت و برداشتهای متنوع و جالبی درموضوعات اجتماعی، اخلاقی و … بدست آورد.

ارسال نظر

لطفا نظر خود را فارسی تایپ کنید